Gladstone Enstitüleri ve UC San Francisco araştırmacılarının yürüttüğü yeni bir çalışma, Alzheimer ve inme gibi nörolojik hastalıkların genetik risk faktörlerinin çoğunun, beynin kan-beyin bariyerini oluşturan damar ve bağışıklık hücrelerinde etkili olduğunu ortaya koydu. Kan-beyin bariyeri, beynin zararlı maddelerden korunmasını, atıkların temizlenmesini ve gerekli maddelerin kontrollü girişini sağlayan kritik bir savunma hattı olarak görev yapıyor.
Araştırma ekibi, MultiVINE-seq adlı yeni bir teknoloji geliştirerek, insan beyninden ölüm sonrası alınan örneklerde damar ve bağışıklık hücrelerini nazikçe izole etti. Bu sayede ilk kez, her hücredeki gen etkinliği ve genleri açıp kapatan “dimmer” mekanizmaları (kromatin erişilebilirliği) aynı anda haritalandı. 30 beyin örneği üzerinde yapılan analizler, Alzheimer ve inme gibi hastalıklarla ilişkili genetik varyantların çoğunun nöronlardan ziyade damar ve bağışıklık hücrelerinde aktif olduğunu gösterdi.
Çalışmada, farklı hastalıkların beyin bariyerini farklı şekillerde etkilediği saptandı. İnme riskinde genetik değişiklikler damarların yapısal bütünlüğünü zayıflatırken, Alzheimer’da bağışıklık hücrelerinin aşırı aktif hale gelmesine neden olan bağışıklık sinyalleşmesinin bozulduğu görüldü. Özellikle PTK2B geninin yakınındaki yaygın bir varyant, Alzheimer riskini artıran T hücrelerinin beyne girişini kolaylaştırıyor ve bu hücrelerin amiloid plaklar çevresinde birikmesine yol açıyor.
PTK2B geninin kanser tedavileri için hedeflenen ve mevcut klinik deneylerde yer alan “ilaçlanabilir” bir gen olması, Alzheimer için yeni tedavi yollarının önünü açabilir. Araştırmacılar, bu genin etkisini azaltan ilaçların Alzheimer’da da denenebileceğini belirtiyor.
Beyin bariyerini oluşturan hücreler, yaşam tarzı ve çevresel faktörlerden sürekli etkilendikleri için hem genetik risk hem de dışsal etkilerle hastalık sürecini hızlandırabilir. Bu hücrelerin konumu, gelecekte beyne doğrudan girmeden koruyucu ilaçların uygulanabileceği ve yaşam tarzı müdahalelerinin geliştirilebileceği anlamına geliyor.
