Cornell Üniversitesi'ndeki araştırmacılar, meyve sineklerinde Alzheimer ve Parkinson gibi insan beyin hastalıklarını anlama biçimimizi değiştirebilecek bir keşif yaptı. Bilim insanları, memelilerdeki benzerleri beyin hücrelerinin zararlı yağlardan kurtulmasına yardımcı olduğu bilinen bir meyve sineği proteini olan Eato'nun aslında çok daha büyük bir görevi olduğunu buldu. Eato, sadece nöronları (beyin hücreleri) yok olmaktan korumakla kalmıyor, aynı zamanda fagosit adı verilen diğer hücrelerin hasarlı nöronları temizleme verimliliğini de artırıyor. Araştırmacılar, insanlarla birçok temel biyolojik süreci paylaştıkları için deneylerde yaygın olarak kullanılan Drosophila meyve sineklerini kullandı.
Moleküler biyoloji ve genetik profesörü Chun Han ile çalışan doktora öğrencisi Xinchen Chen, nöronlardan Eato proteini eksik olduğunda bu nöronların öldüğünü, ancak kendi başlarına değil, fagositler tarafından öldürülüp yendiğini keşfetti. Araştırmacılar, beyin hücreleri stres altında olduğunda veya ölmeye başladığında, yüzeylerinde fosfatidilserin (PS) adı verilen bir yağ molekülü şeklinde özel bir sinyal belirdiğini buldu. Bu PS sinyali, fagositlere "bu nöron temizlenebilir ve yutulabilir" diyen bir bayrak gibi davranıyor ve fagositlerin yok edilecek hedefi yanlış tanımlamasını önlemeye yardımcı oluyor. Normalde Eato, hücreler hala sağlıklı olduğunda bu bayrağın gizli kalmasına yardımcı olur. Ancak Eato olmadan PS, nöron gerçekten hasarlı olmasa bile çok erken ortaya çıkarak fagositlerin tamamen sağlıklı beyin hücrelerini yok etmesine neden olur. Bu durum, Alzheimer ve Parkinson gibi hastalıklarda nörodejenerasyonu durdurmak için potansiyel tedavi yollarını işaret ediyor.
Araştırmacılar ayrıca, Eato'nun hem nöronlardan hem de fagositlerden çıkarılması durumunda hasarın azaldığını buldu. Bu da Eato'nun çifte bir role sahip olduğunu gösteriyor: hem nöronları koruyor hem de fagositlerin nöronlarda açığa çıkan PS'yi tespit etmesine yardımcı oluyor. Eato, ABCA taşıyıcıları adı verilen bir protein ailesinin üyesidir ve bu aile, hücrelerde uygun lipid homeostazını sürdürmek için kritik öneme sahip zar proteinlerinden oluşur. İnsanlardaki ABCA1 ve ABCA7 adlı iki taşıyıcının Alzheimer hastalığı ile ilişkili olduğu zaten biliniyordu ve birkaçının da diğer nörodejeneratif hastalıklarla bağlantısı bulunuyor.
Han ve ekibi, bu bulguların sonunda sağlıklı nöronların yanlışlıkla yok edilmesini önleyerek Alzheimer gibi hastalıkların tedavisi için yeni yollar açabileceğine inanıyor. Hatta Eato eksikliği olan nöronlarda açığa çıkan PS'nin uzaklaştırılmasının nöronal dejenerasyonu önlediğini bile buldular. Araştırmacılar, Eato gibi proteinlerin nasıl çalıştığını anlayarak, modern tıbbın en inatçı ve kötücül hastalıklarından bazılarını yavaşlatmanın ve hatta önlemenin yollarını bulmayı umuyorlar. Bu araştırma, beynin en büyük gizemlerinden bazılarını çözmeye doğru atılmış önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
