Hafıza ve Algı için Önemli Olan Beyin Bölgeleri Adet Döngüsü Sırasında Yeniden Şekilleniyor

Merkezi öğrenme ve hafıza merkezleri seks hormonlarına tepki olarak değişiyor. Max Planck İnsan Bilişsel ve Beyin Bilimleri Enstitüsü'nden ve Leipzig, Almanya'daki Üniversite Kliniğinden Rachel Zsido ve Julia Sacher tarafından Nature Mental Health dergisinde yapılan yeni bir çalışma, adet döngüsü sırasında kadınlarda yumurtalık hormonu seviyelerindeki ritmik salınımları beyindeki değişikliklerle ilişkilendiriyor.

Yumurtalık hormonlarının beyin üzerinde önemli etkileri vardır ve erken menopoz, yaşamın ilerleyen dönemlerinde beyin yaşlanmasının hızlanması ve demans riskinin artmasıyla ilişkilendirilebilir. Ancak yumurtalık hormonu dalgalanmalarının yaşamın erken dönemlerinde beyin yapısı üzerindeki etkileri daha az tanımlanmıştır. Zsido ve Sacher, mevcut çalışmalarında yumurtalık hormonlarındaki dalgalanmaların üreme yıllarında beynin önemli bölgelerindeki yapısal esnekliği etkilediğini gösteriyor.

Bunu yapmak için, bilim insanları 27 kadın çalışma katılımcısından kan örnekleri topladılar, yumurtlama zamanlamasını belirlerken yumurtalıklardaki folikül büyümesini izlemek için ultrason kullandılar, medial temporal lob ve hipokampusun alt bölgelerini yakınlaştırmak için de ultra yüksek alanlı 7 Tesla MRI'yı kullandılar. Bunun nedeni, bu bölgelerin seks hormonu reseptörleri açısından yoğun olması ve epizodik hafıza gibi bilişsel işlevler için kritik öneme sahip olmasıdır.

Önceki çalışmaların aksine, Zsido ve Sacher kadın beynini yalnızca belirli bir zamanda değil, adet döngüsü boyunca altı noktada incelediler. Bu uzun gözlem, seks hormonlarındaki dinamik değişiklikleri yakalıyor; adet döngüsü sırasında, östradiol döngünün ilk yarısında artar ve yumurtlama civarında zirveye ulaşırken, progesteron döngünün ikinci yarısına hakim oluyor.

Estradiol kadın vücudundaki en önemli seks hormonlarından biridir ve üreme sisteminin korunmasında etkilidir. Progesteron, rahmi hamileliğe hazırlayan, kaygı giderici, uyku getirici, rahatlatıcı ve sakinleştirici etkileri olan üreme sistemi için bir diğer önemli seks hormonudur. Yani, tıpkı gelgit gibi, kadın beyni de hormonların sabit ritmine uyum sağlıyor ve bu araştırma çalışması ilk kez bunu haritalandırıyor.

Julia Sacher, çeşitli takip çalışmalarında bu ritmik değişikliklerin hafıza ve duygulanım bozuklukları riski taşıyan bireylerde değişip değişmediğini açıklığa kavuşturacağını söylüyor: “Epizodik hafıza ve uzamsal biliş için çok önemli olan belirli medial temporal lob bölgelerinin, yüksek estradiol ve düşük progesteron seviyeleri altında genişlediğini, yani bu beyin bölgelerinin adet döngüsüyle senkronize olarak kendilerini yeniden şekillendirdiğini tespit edebildik. Genel olarak, kadın beyni bilişsel sinirbilimde hâlâ çok az araştırılıyor. Seks steroid hormonları öğrenme ve hafızanın güçlü modülatörleri olmasına rağmen, nörogörüntüleme literatürünün %0,5'inden azı adet döngüsü gibi hormonal geçiş aşamalarının, kadın beyni üzerindeki etkisini dikkate alıyor. Bu temel araştırma açığını gidermeye kendimizi adadık. Depresyon veya Alzheimer hastalığı gibi zihinsel sağlık bozukluklarına karşı risk ve direncin altında yatan mekanizmaları belirlemek için sağlıklı kadın beyninin değişime nasıl uyum sağladığına dair daha derin bir anlayışa ihtiyacımız var.”