Sıtmanın İlaca Direnmesi Nedeniyle Acil Eylem Planı

Bilim insanları, ilaca dirençli sıtmanın Afrika'da yayılmasını durdurmak için acil ve radikal bir eyleme geçilmediği takdirde milyonlarca hayatın risk altında olacağı konusunda uyarıyor.

Kritik bir ilaç olan artemisinin etkilerini görmezden gelebilen sıtma parazitleri artık Doğu Afrika'da iyice yerleşmiş durumda. Direnç seviyeleri bazı bölgelerde üç yıl içinde vakaların %1'inden azından %20'sinin üzerine çıktı. Afrika'da sıtmanın yayılmasına karşı son direniş, ölen çocuk sayısının üç katına çıkmasına yol açmıştı. 10 ülkeden sıtma konusunda önde gelen 28 bilim insanı Science dergisinde eylem çağrısında bulundu.

Artemisinin sıtma parazitini öldürür ve tedavinin temel taşıdır. Artemisinin direncini gösterebilen parazitler ilk kez Afrika'da Ruanda'da, ardından ayrı ayrı Uganda ve Eritre'de evrimleşti. Bu dirençli parazitler ülkelerinin içinde ve sınırlarının ötesine yayıldı. Artık Etiyopya, Eritre, Ruanda, Uganda ve Tanzanya'daki sıtma vakalarının yüzde 10'undan fazlasına dirençli parazitler neden oluyor. Nijerya'daki Ilorin Üniversitesi Pediatri Bölümü'nden Prof. Olugbenga Mokuolu, “Artık milyonlarca insan sıtmaya karşı etkisiz hale gelen tedaviler nedeniyle ölmeden önce harekete geçme zamanıdır.” dedi.

2016 yılında Kuzey Uganda'da dirençli türlere neredeyse hiç rastlanmıyordu. 2019 itibarıyla test edilen parazitlerin %20'sinden fazlası çeşitli bölgelerde dirençliydi. Bir grup bilim insanı, bu dirençli parazitlerin daha fazla yayılmasının "amansız" olduğunu söylüyor. Tayland'daki Mahidol Oxford Tropikal Tıp Araştırma Birimi'nden Dr. Mehul Dhorda bunun ne kadar çabuk gerçekleşeceğinin hala belirsiz olduğunu söyledi.

Ancak artemisinin bazlı tedavilerin başarısız olmaya başladığı Güneydoğu Asya'da da benzer bir durum yaşandı. Dr. Dhorda, “İlk tespitten ezici bir şekilde yaygınlaştığı zamana kadar geçen süre 10 ila 15 yıldı.” dedi. Benzer bir hikaye daha önce de yaşanmıştı. Parazit, 1970'lerde Doğu Afrika'da daha önceki bir ilaca (klorokin) karşı dirençli hale geldi ve direnç 1980'lerde batı kıyısına ulaştı. Kıtada sıtmadan ölenlerin sayısı 1980'de 493.000'den 2004'te üç kat artarak 1,6 milyona çıktı. Dr. Dhorda “Bunun Afrika'da göreceğimiz bir şey olmadığını umuyorum. Artemisinin kombinasyon tedavisi başarısız olmaya başlarsa vakalar ve ölümler artacaktır. Şimdi tedavi için biraz daha fazla para harcayabiliriz, ancak aksi takdirde yangını yayılmadan söndürmek yerine kontrol altına almak için çok daha fazla para harcayacağız.” diye ekledi.